Ik was onderweg met de auto en mijn radio stond aan. Ook ik dacht aanvankelijk dat het om een sportvliegtuig ging. Het was oneindig maal erger. Thuis gekomen zette ik de tv aan. “Een heruitzending” dacht ik toen ik de tweede toren zag instorten…
We zijn 25 jaar later. Veel van wat er sindsdien op geopolitiek vlak gebeurd is, is een uitloper van ‘elf september’. Eco-theoloog Kelly Keasberry maakte hiervan, op de digitale Tertio, een sterk overzicht.
De War on Terror was begonnen, op aangifte van president Georges W. Busch. 9/11 was de directe aanleiding voor de oorlog in Afghanistan. Het bepaalde mede het klimaat waarin de VS in 2003 Irak binnenvielen, ook al was dat land niet betrokken bij de aanslagen. In de plaats van het berechten van de daders, kwamen oorlogen waarin opnieuw talloze burgers slachtoffer werden. Overal doken nieuwe veiligheidsmaatregelen op: camera’s, controles en anti-terroristenwetten.
Maar de ingrijpendste verandering, gaat Keasberry verder, voltrok zich in onze verbeelding. De wereld viel gemakkelijker uiteen in kampen. Hier het vrije, ‘christelijke’ Westen, daar de bedreigende islamitische wereld. Hele bevolkingsgroepen werden teruggebracht tot een religieus etiket.
Wat hebben die 25 jaren gedaan met onze blik op de ander? Oorlogstaal – War on Terror, as van het kwaad – maakt de kring van vijanden al snel groter dan die van de werkelijke daders. Met zo ‘n taal trekt men tegenstanders mee in dezelfde logica van dreiging, vernedering en vernietiging. Daarom raakt 9/11 aan een geestelijke vraag: hoe verzet je je tegen het kwaad zonder er zelf door te worden gevormd?
Want dat is, zo menen wij, sindsdien ook hier bij ons gebeurd:
– De islam werd, in het hoofd van velen, gedemoniseerd.
– Vreemdelingenhaat werd aangewakkerd.
– Minister Van Bossuyt vindt een gemakkelijke bodem voor haar asielbeleid.
– Extreemrechts scheert hoge toppen in talrijke landen.
Keasberry legt duidelijk uit dat dit denken totaal onevangelisch is. Jezus’ uitspraak over de andere wang toekeren staat voor de weigering om de agressor te laten bepalen hoe wij reageren en wie wij worden. Geweldloosheid betekent niet dat je afziet van verzet. Integendeel. Het is de keuze om weerstand te bieden zonder de menselijkheid van de ander – en uiteindelijk ook van jezelf – prijs te geven.
De paus wees na 11 september een andere richting. Hij veroordeelde de aanslagen scherp, maar waarschuwde tegelijk voor terreur met een godsdienst te vereenzelvigen. Op 24 januari 2002 bracht hij vertegenwoordigers van verschillende religies bijeen in Assisi. Hiermee doorbrak hij het vijandbeeld.
Keasberry besluit: Uitgerekend dat is, vijfentwintig jaar later, nog altijd de keuze waarvoor we staan. Blijven we de wereld opdelen in goed en kwaad, in ‘wij’ en ‘zij’? Of bouwen we aan een andere as, niet gevoed door angst en vijandschap, maar gevormd door mensen die weigeren elkaar tot vijand te reduceren? Alleen langs die tweede as loopt het pad naar vrede.